Uluslararası Su Kuyusu Yardım Derneği’nin Tanzanya’daki temiz su projelerinde kullandığı karar destek yazılımı, uluslararası bilimsel bir araştırmaya konu oldu. Springer Nature bünyesindeki Water Resources Management dergisinde yayımlanan çalışmada, yazılımın su altyapısı tasarım süresini yüzde 90 oranında kısalttığı ortaya konuldu.
Temiz suya erişimi artırmaya yönelik projelerde dijital teknolojilerin kullanımı, altyapı planlamasında önemli kolaylıklar sağlıyor. Uluslararası Su Kuyusu Yardım Derneği’nin saha çalışmalarında yararlandığı karar destek yazılımı, mühendislik hesaplamalarını hızlandırması ve kaynak yönetimini desteklemesiyle bilimsel literatürde yer aldı.
Ayhan Köksüz ve Zeynep Tuğçe Kalender tarafından hazırlanan “A Cost-Effective Decision Support Model for Efficient Water Infrastructure Planning to Enhance Sustainability” başlıklı makale, 8 Mayıs 2026 tarihinde uluslararası hakemli Water Resources Management dergisinde yayımlandı. Araştırmada, dijital modelin su dağıtım altyapısının tasarımı, maliyet hesaplamaları ve proje süreçleri üzerindeki etkileri değerlendirildi.
Tasarım Süresi 10 Günden Bir Güne Düştü
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, altyapı tasarımında sağlanan yüzde 90’lık zaman tasarrufu oldu. Geleneksel yöntemlerle ortalama 7 ila 10 gün süren proje tasarımının, geliştirilen yazılımla yaklaşık bir günde tamamlanabildiği belirtildi.
Yazılım; su dağıtım hatlarının modellenmesi, uygun boru çaplarının belirlenmesi, malzeme ihtiyaçlarının hesaplanması ve farklı maliyet seçeneklerinin karşılaştırılması gibi işlemleri tek sistemde topluyor. Böylece teknik değişikliklerin altyapının diğer bölümlerine etkisi daha hızlı değerlendirilebiliyor.
Çalışmada incelenen dört projede, önceki uygulamalara kıyasla çalışmaların yaklaşık iki ay erken başlatıldığı ve tamamlanma sürelerinin de yaklaşık iki ay kısaldığı bildirildi. Araştırmacılar, bu kazanımların incelenen projelere ait olduğunu ve tüm uygulamalarda aynı sonuçların beklenemeyeceğini belirtti.
Tanzanya’daki Köy Bilimsel Araştırmaya Örnek Oldu
Araştırmanın saha uygulamalarından birini Tanzanya’nın Mlembwe köyünde gerçekleştirilen temiz su projesi oluşturdu. Köyün su dağıtım altyapısı, karar destek yazılımı kullanılarak dijital ortamda modellendi.
İncelenen sistemde bir su deposu, 14 su dağıtım noktası ve 11 bağlantı elemanı yer aldı. Su kaynağının kapasitesi ve yararlanıcı sayısı üzerinden yapılan hesaplamalarda kişi başına günlük 51,2 litre su miktarı belirlendi. Bu değer, araştırmada kullanılan asgari su ihtiyacı ölçütüyle karşılaştırıldı.
Depo ve şebeke elemanlarının konum ve yükseklik bilgileri sisteme aktarılarak dağıtım hatlarının teknik uygunluğu incelendi. Yazılım, suyun akış koşullarına göre boru çapı seçeneklerini değerlendirirken uygun olmayan tasarımları renkli uyarılarla gösterdi. Böylece olası teknik sorunların uygulama öncesinde belirlenmesi kolaylaştı.
Maliyet ve Malzeme Planlamasına Katkı
Karar destek modeli, mühendislik hesaplamalarının yanında bütçe ve malzeme yönetimini de kapsıyor. Farklı ülke ve bölgelerdeki birim fiyatların sisteme girilebilmesi, proje maliyetlerinin yerel koşullara göre hesaplanmasını sağlıyor.
Mevcut stokların ihtiyaç analizine dahil edilmesi, gereksiz satın alımların önlenmesine yardımcı olurken toplam proje maliyeti ve dağıtım noktası başına düşen harcamalar da karşılaştırılabiliyor.
Araştırmada, bu özelliklerin bütçe planlamasını iyileştirme ve hesaplama hatalarını azaltma potansiyeli taşıdığı belirtiliyor. Ancak maliyetlerde veya hata oranlarında sağlanan azalmaya ilişkin kesin bir yüzde verilmiyor.
Google Earth ile uyumlu çalışan yazılım, proje alanlarının coğrafi özelliklerinin incelenmesine ve dağıtım noktalarının yerleşim koşullarına göre belirlenmesine de imkân tanıyor.
Dijital Modelin Geliştirilmesi Hedefleniyor
Bilimsel çalışmada, yazılımın gelecekte geliştirilmesine yönelik önerilere de yer verildi. Boru miktarlarının satın almaya uygun rulo veya kangal birimleriyle hesaplanması, pompalı sistemlerde basınç bilgilerinin daha kolay girilmesi ve güncel uydu verilerinin kullanılması öncelikli geliştirme alanları arasında gösterildi.
Araştırmacılar, modelin başarısının doğru veri kullanımına ve uzmanların teknik değerlendirmelerine bağlı olduğuna dikkat çekti. Yazılımın mühendislik kararlarının yerine geçmekten çok, bu kararların daha hızlı ve sistematik alınmasını desteklediği vurgulandı.
Tanzanya’daki uygulamanın uluslararası bilimsel literatüre taşınması, insani yardım projelerinde edinilen saha deneyiminin akademik araştırmalara katkı sunabileceğini gösterdi. Çalışma, dijital planlama araçlarının temiz su altyapısında zaman yönetimi, maliyet kontrolü ve sürdürülebilir kaynak kullanımı açısından taşıdığı potansiyeli ortaya koydu.
Kaynak: Köksüz, A. ve Kalender, Z. T. (2026). A Cost-Effective Decision Support Model for Efficient Water Infrastructure Planning to Enhance Sustainability. Water Resources Management, 40, Makale 286.
https://link.springer.com/article/10.1007/s11269-026-04686-0
Bir Cevap Yazın